Türk Dünyası Yardım Kampanyası
Ahmet ARIN

turkocagi@turkocagi.org.tr

Türkçemizin özüdür Türkü...

Okumanın ABC’si-2 (**)

14 Mayıs 2011
Ahmet ARIN

1.Giriş
Thorndike (1973) ve May’in (1986) araştırmaları, bireylerin sözcük bilgisi ile anlama yetileri arasında yüksek korelasyon olduğunu göstermiştir. Onbeş ülkeden 100.000 çocuk üzerinde araştırma yapan Thorndike, sözcük dağarcığı fazla olan çocukların sınavlarda, hatta diğer derslerde daha başarılı oldukları sonucuna varmıştır. Aynı şekilde May de kelime bilgisinin anlama yeteneğini %50 oranında artırdığını vurgulamıştır (Ungan, 2008, 219). Okumayı çeşitli gelişme aşamalarından oluşan karmaşık bir süreç olarak algılayan Bamberger’in yaptığı araştırmada, okuma alışkanlığının bireyin eğitimindeki başarısını %30 artırdığı görülmüştür (Bamberger, 1990, 12).

Diğer yandan, bireyin entelektüel gelişimin temelini oluşturan okuma, bir anlamda toplumsal bir güç niteliğini almıştır. Bireyin anlama gücünü geliştiren, bilgi dağarcığını zenginleştiren okuma, öğrenmenin de temel aracıdır. Okuma ile değişimin bilincine varabilen bireyin, doğru seçim yapmasının bir ülkede demokratik yapının yaşatılmasında da önemli rolü vardır. Türkiye’de ve dünyada dil eğitimine bakıldığında, önemli konulardan biri de bireyin okuma kültürü sorunudur. Okuma kültürü, okul öncesinden başlayarak okumayla ilgili bazı davranışları bireyin gerçekleştirebilmesi olarak özetlenebilir. Türkiye’de yapılan birçok çalışma öğrencilerde ve halkımızda okuma alışkanlığının istenilen seviyede gelişmediğini göstermektedir (Dökmen, 1994; Özçelebi ve Cebecioğlu, 1990; Özen, 2001; Çocuk Vakfı, 2006).

 2.1 Öğretmenlere Yönelik Çalışma Örnekleri
Okumanın yaygınlaştırılmasında öğrencilerini bilimsel metotlarla okumaya yönlendirmeleri açısından öğretmenlerin eğitimine büyük önem verilmelidir.
a) Sınıf öğretmenleri, Türkçe ve Türk Dili Edebiyatı öğretmenlerine “Öğrencilerde okuma alışkanlığı ve öğretmenlerin rolü” konulu seminer çalışmaları,
b) Öğretmenler Kurulu toplantılarında “okuma kültürü” konusunun gündem maddesi olarak eklenerek tartışılması,
c) Zümre toplantılarına “okuma kültürünü geliştirme” maddesi eklenerek bütün öğretmenlerce tartışılması,
d) Bütün öğretmenlerimizin okuma alışkanlığı konusunda öğrencilerine model olmalarının öneminin sürekli vurgulanması.
e) Öğretmenlerimizin okuma konusunda model olabilmesine imkan sağlayacak, fırsatların sunulması ve ekonomik açıdan desteklenmesi

2.2. Öğrencilere Yönelik Çalışma Örnekleri
Okuma ve kütüphane kullanma alışkanlıkları, hem bireysel hem de toplumsal ve kültürel kalkınmanın anahtar öğeleri arasında sayılabilir. Okuyan ve kütüphane kullanan bireylerin daha güçlü, sağlıklı ve zengin kişiliğe sahip olacakları; böyle kişiliğe sahip bireylerden oluşan toplumların ise karşılaşacakları sorunları daha kolay aşabilecekleri açıktır (Yılmaz, 2000). Ancak okuma becerisi açısından öğrencilerimiz yapılan araştırmalara göre, hem yavaş okumakta hem de bir okuyuşta okuduklarının tümünü yeterince anlayamamaktadırlar. Okuma ilgisi açısından ise; sınıf düzeyi yükseldikçe ilgi azalmakta, alt sosyo-ekonomik düzeydeki öğrencilerle erkek öğrenciler okumaya daha az ilgi duymaktadırlar.

Bu temel saptamalardan sonra her kademedeki öğrencilere yönelik olarak;
a) İlköğretim okullarında derslerden bağımsız 20 dakika, ortaöğretim okullarında ise Türk Dili Edebiyatı programının her hafta bir ders saatinde serbest okuma uygulamasının başlatılması.
b) Okul Web sayfalarında “Okuma kültürü” adıyla bir bölüm oluşturulması ve öğrencilerin “okuma” ile ilgili yaptıkları çalışmaların kendi adıyla yayınlanması.
c) Bütün okullarda “Okuma Kültürü” adıyla bağımsız panolar oluşturulması, 15 günde bir güncellenecek panolarda öğrencilerin hazırladıkları okumaya ilgi uyandıracak çalışmalarla birlikte kitap ve yazar tanıtımlarının yapılması.
d) Öğrencilerin her türde başarısının ödüllendirilmesinde “kitap hediyesi” uygulamasının mutlaka yer alması.
e) Bütün ilköğretim 2. kademe ve ortaöğretim öğrencilerine “hızlı okuma” seminerleri verilmesi.
f) İlçe Rehberlik Merkezinin okul ziyaretlerinde “okumanın önemi” konusu işlenerek, öğrencileri okuma alışkanlığına yönlendirme çalışmaları yapılması.
g) Kitap fuarlarının ziyaretine özel önem verilmesi.
h) İlköğretim 3, 4 ve 5. sınıflarda okuyan öğrencilerin, İl ve İlçe Halk Kütüphanesine üye olmasının teşvik edilmesi.
ı) Öğrencinin evde ailesi ile birlikte 30 dakika birlikte kitap okuması için çalışmalar yapılması.
i) İlköğretim 1.kademe öğrencileri için sınıf öğretmenlerince “okuma defterleri” tutulması, böylece öğrencinin okuma haritasının çıkarılmasının sağlanması.
j) İlköğretimin bütün sınıflarında evde okunan materyaller için evde ”okuma defterlerinin” tutulması konusunda özendirici çalışmalar yapılması.
k) Ortaöğretim okullarında sınıflar arası “kitap” konulu tartışmalar düzenlenmesi.
l) ”Kitap sevgidir, sevgini göster” sloganı ile “bir öğrenci + bir kitap=………. kitap” kampanyaları düzenlenmesi; kampanyadan elde edilen güncel kitapların, kütüphaneleri zayıf okullara öncelik verilmek suretiyle bütün okullara dağıtılması.
m) “Okumanın yararları ve nitelikli okuma” konularında konferans, panel ve sempozyumlar düzenlenmesi.
n) İlköğretim yıllarında başlayan okuma alışkanlığının üniversite ortamına gidildikçe neden düşüş eğiliminde olduğunun araştırılıp çözümler üretilmesi

2.3. Velilere Yönelik Çalışma Örnekleri
Çocukların ve gençlerin yeterli miktarda ve gerekli kalitede okuması isteniyorsa, modelden öğrenmelerini sağlayacak ortam hazırlanmalıdır. Çocukların okumayı modelden öğrenebilecekleri ilk ve en önemli ortam da ailedir (Dökmen, 1994, 20-21). Ayrıca çocukların okuma yazmayı eğitim yoluyla öğrenmeleri gibi, okuma yazma bilen yetişkinler de bu becerilerini yine eğitim yoluyla geliştirebilirler (Dökmen, 1990, 398).
a)Okumanın önemini içeren broşürlerle velilerin okuma alışkanlığı konusunda bilgilendirilmesi ve destek istenmesi,
b) İlköğretim 1.kademe öğrencilerinin kitap okuma saatinin zevkli ve eğlenceli hale getirilerek uygulanması
c) Evde akşam saatlerinde öğrenci ve aile bireylerinin katılımıyla 30 dakika birlikte kitap okuma etkinliği düzenlenmesi.
d) Veli toplantılarında gündem maddesi olarak “okuma kültürü” konusunun mutlaka işlenmesi.
e) Okuma yazma bilmeyen yetişkinlerle ilgili titiz çalışmalar yapılması
f) Velilerin, çocuklarıyla birlikte kitap fuarlarını, kütüphaneleri ve kitapçıları fırsat buldukça gezmeleri yönünde sürekli bilgilendirilmesi.
g) Nüfus yoğunluğu olan belde ve köylerde, köy odalarının “okuma odalarına” çevrilmesi ve akşam okuma saatleri düzenlenmesi çalışmaları yapılması.
h) Gezici kütüphaneler yoluyla Türk insanının okumaya olan ilgisinin artırılması

3.Tartışma
Ungan’a (2008) göre, evde anne babasından, okulda öğretmeninden, çevresinden ve arkadaşlarından, okuyan kişi görmeyen bir bireyin hayatında kitabın yeri olmaz. Çocukların kitap okuma alışkanlığı kazanmalarında en fazla sorumluluk aileye, daha sonra da öğretmenlere düşmektedir. Yılmaz’ın (2004, 139) yapmış olduğu bir araştırmada, hiç okumayan veya zayıf okuma alışkanlığına sahip olan öğretmenlerin oranının %68,5’e ulaştığını göstermektedir.

Ayrıca, öğretmen adayları ve öğretmenler üzerinde yapılan araştırmalarda, öğretmen ve öğretmen adaylarının okumaya karşı olumlu bir tutum taşımadıkları ortaya konulmuştur (Olson ve Gillis, 1983; Mc Ninch ve Steelman, 1990; Draper, Barksdale ve Radencich, 2000). Okumaya karşı ilgi açısından Türkiye’de öğretmenler üzerinde yapılan araştırmalarda benzer sonuçlar alınmaktadır (Sosyal, 1998; Bayram, 2001, Saracaloğlu, Bozkurt ve Serin, 2003). Amerikan Kütüphane Derneği’nin (American Library Association-ALA) önerdiği okuma alışkanlığı düzeyine göre sınıflama standardı, dünyada en yaygın kabul gören ölçüttür (Odabaş, 2005, 1):
a)Çok okuyan okur - Yılda 21 ve daha fazla kitap okuyan
b)Orta düzeyde okuyan okur - Yılda 6-20 arası kitap okuyan
c)Az okuyan okur - Yılda 1-5 arası kitap okuyan
d)Okur olmayan - Yılda hiç kitap okumayan

Dünyaca kabul edilen bu sınıflama ölçeğine göre; Öğretmenler için ders yoğunluğu ve müfredatı yetiştirme kaygısı; öğrenciler için sınav kaygıları, televizyon ve bilgisayar oyunları bağımlılığı, ergenlik ve gençlik sorunları; veliler için iş ve yaşam kaygısı, televizyon bağımlılığı, geçmişten miras kalan okumama kültürü ya da geleneği, proje çalışmalarında aşılması gereken engeller olarak görülmektedir. Öte yandan, özellikle ilköğretim programlarının öğrencilerin okuma ve kütüphane kullanma alışkanlığı kazanmaları için en önemli kanal olduğu düşünüldüğünde, bu programların konuyu tutarlı, bütünsel ve sistematik bir yaklaşımla ele alması gerekmektedir (Dengiz ve Yılmaz, 2007, 211).

4.Sonuç
Okuma, bilgi edinmede şimdiye değin aşılamamış bir araç olma niteliğini korumaktadır (Bamberger, 1990). Aynı zamanda okumak, düşünmeyi ve yorum yapmayı beraberinde getirmektedir. Bilgi toplumları, bilgiye en kısa yoldan okuma yoluyla ulaşmaktadır. Özellikle alt sosyo-ekonomik düzeye sahip öğrenci ve velilerin de bulunduğu bir çevrede, okuma materyallerine ulaşmanın en kolay ve ucuz yolu kütüphanelerdir.
Kütüphaneler öğrencilere kitap okuma alışkanlığı kazandırmada önemli role sahiptir, ancak kütüphaneler salt ders çalışma amaçlı mekan olarak düzenlenmemeli, aktif bir şekilde kullanılmalı ve çocukta kitap sevgisi oluşturulmalıdır. Kütüphaneler mesai saatleri dışında ve hafta sonları açık olacak şekilde düzenlenmeli, kütüphanelere ve kitap okumaya ilgiyi artırmak için çeşitli etkinlikler planlanmalıdır. Video gösterimi, kukla gösterisi, hikaye anlatma saatleri, kitap yazarı okuyucu buluşması gibi etkinlikler yapılmalıdır (Gönen, Öncü ve Işıtan, 2007, 93-94).

5.Öneriler
1-Öğretmenler müfredat bitirme kaygısından kurtarılmalı, okumaya ilgiyi artırıcı bir yapıyı benimsemeleri sağlanmalıdır.
2-Eğitim Müfettişleri öğretmenlerin okumayı geliştirici çalışmalarına rehberlik etmeli ve öğretmenleri teşvik etmelidir.
3-Okumaya ilgiyi artırma ve geliştirme çalışmaları, sadece sınıf öğretmenleri, Türkçe ve Türk dili edebiyatı öğretmenlerinin değil, bütün öğretmenlerin öncelikli görevi olmalıdır.
4-Kütüphanelerinin fiziki yapıları iyileştirilmeli, güncel yayınların ve çeşitlerinin artırılması için sürekli desteklenmelidir.
5-Rehberlik Araştırma Merkezlerinin bir görevi de, okuma kültürünü geliştirmede öğrencilerin güdülenmesi olmalıdır.
6-İlköğretim 1.kademede 3. sınıftan itibaren öğrenciler; kütüphanelerin görevi, amacı ve kütüphaneden yararlanma konusunda bilgilendirilmelidir.
7-Okullarda günlük gazete alınması, aylık bilimsel ve sanatsal dergilere abone olunması Milli Eğitim Bakanlığı tarafından teşvik edilmeli, öğrencilerin bu yayınlara ulaşması sağlanmalıdır.
8-Görsel ve yazılı medyada okuma alışkanlığı kazandıran yayınların çoğaltılması, kitap ve yazar tanıtım programlarının düzenlenmesi ve bu programların öğrencilerin de izleyebileceği “özel ve uygun bir” zaman kuşağında izleyiciye sunulması ulusal bir politika haline getirilmelidir.
9-Sivil toplum kuruluşlarının mutlak desteği alınmalıdır.

KAYNAKÇA
Bacat,M.B.;Demiral,H. Ve Arın,A. (2008). Okuma Alışkanlığı Göstergelerine Göre İlköğretim Öğrencilerinin Durumları, Türkçe Öğretimi Kongresi MEB-Bahçeşehir Üniversitesi, İstanbul.
Bamberger, R. (1990). Okuma Alışkanlığını Geliştirme. Çev. Bengü Çapar, Kültür Bakanlığı Kütüphanecilik Dizisi, Ankara.
Dengiz, A.Ş ve Yılmaz, B. (2007). 2004 İlköğretim programında Okuma ve Kütüphane Kullanma Alışkanlıklarına İlişkin Öğretmen Görüşleri. Bilgi Dünyası, 8, (2), (203-229).
Dökmen, Ü. (1990). Lise ve Üniversite Öğrencilerinin Okuma Becerileri, İlgileri, Okuma ve Kütüphane Kullanma Alışkanlıkları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 23, (2), (395-418)
Dökmen, Ü. (1994). Okuma Becerisi, İlgisi ve Alışkanlığı Üzerine Psiko- Sosyal Bir Araştırma, MEB Yayınları, Ankara.
Gönen, M; Öncü, E; Işıtan, S. (2007). Öğretim Boyunca Okuma Alışkanlığı. Okuma Kültürü ve Okullarda Uygulama Sorunları Toplantısı. MEB Yayınları, Ankara.
Kurulgan, M.ve Çekerol, G.S. (2008). Öğrencilerin Okuma ve Kütüphane Kullanma Alışkanlıkları Üzerine Bir Araştırma. Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, 8, (2), (237-258)
Özçelebi, S. ve Cebecioğlu, S.(1990). Okuma Alışkanlığı ve Türkiye. Milliyet Yayınları, İstanbul.
Özen, F. (2001). Türkiye’de Okuma Alışkanlığı. Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara.
Sever, S. (1990). Bilgi Toplumu Olma Aşamasında Ülkemizde Kitap ve Okuma Olgusu. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi, 23, (2), (721-727).
Ungan, S (2008). Okuma Alışkanlığımızın Kültürel Altyapısı. Gaziantep Üni. Sosyal Bilimler Dergisi, 7 (1), (218-228).
Yılmaz, B. (1995). Okuyan Aile-Okuyan Birey. Yaşadıkça Eğitim, (41).
Yılmaz, B. (2000). Viyana Okullarında Okuyan Türk Öğrencilerin Okuma ve Kütüphane Kullanma Alışkanlıkları Üzerine Bir Araştırma. Bilgi Dünyası, 2, (280-306)
Yılmaz, B. (2007). Okuma Alışkanlığı ve Öğretmen. Okuma Kültürü ve Okullarda Uygulama Sorunları Toplantısı. MEB Yayınları, Ankara.

(*) Uzman Öğretmen, Bozüyük Türk Ocağı Başkanı
(**) Makale “Oku-Gel Projesi” olarak Pamukkale Üniversitesinde, 3. Eğitim Bilimleri Kongresinde bildiri olarak sunulmuştur.

Türkocağı Tv

Türkocağı Tv

Tümü

Türk Ocaklarından Haberdar Olun

Yazarlar

Tümü